Geheime Zender


Al vanaf de jaren veertig -misschien zelfs al wel in de jaren dertig- waren in de streek Hoogeveen mensen aan het experimenteren met zenders. Het is niet onwaarschijnlijk dat een deel van de techniek werd 'afgekeken' van zenders die in de bezettingstijd door het verzet werden gebruikt. Feit is dat in de jaren vijftig vanaf allerlei plaatsen in de streek via de middengolf werd uitgezonden. Er werden plaatjes gedraaid en "rapportjes" aan elkaar gegeven. Het befaamde groene katoog op de ouwe radio's gaf enig inzicht in de sterkte van de zender. Meest gehoorde rapportjes klonken ongeveer zo: "Je komt hier prima binnen met spraak en muziek, de knoppe kwart los voor een voldoende kamersterkte..."


Op dit bakje zijn de aansluitdraadjes goed zichtbaar. Van links naar rechts de M van massa, 6V voor de spanning van de zendbuis, A van Antenne en -omcirkeld- de H van Hoogspanning. De hoogspanning van de zender werd gehaald vanaf de luidsprekertransformator van de versterker.

De middengolfzendertjes zoals die tot ver in de jaren zeventig door de "amateurs" werden gebruikt waren doorgaans zelfgebouwde zeer eenvoudige dingen. De onderdelen werden meestal uit sloop-adio's gehaald. De zender zoals die op deze foto is te zien bestaat uit een zendlamp, de AL4, een afstemcondensator, een zelfgewikkelde spoel en een paar weerstandjes en condensatoren. het geheel werd in een klein bakje gebouwd dat snel kon worden weggemoffeld als er 'onraad' was. Dat onraad bestond uit de peilwagens van de RCD, de Radio Controle Dienst van de PTT. Als een zender werd uitgepeild werd met hulp van de plaatselijke politie een inval gedaan. Meestal was het op heterdaad betrappen. De zender stond nog aan of was net ontkoppeld maar nog wel warm, de laatstgedraaide plaat lag nog op de draaitafel...

De afstemmer was een belangrijk onderdeel van de zender. Daarmee kon de zender op elke gewenste frequentie op de middengolf worden gezet. Het ding op de foto komt uit een 'antieke' radio, net zoals de zendbuis -de AL4-. De AL4 was een zogenaamde eindbuis van de radio. Deze, maar bijvoorbeeld ook de EL3 en later de zwaardere EL 34 waren buizen die in elke radio en versterker als eindbuizen werden gebruikt. Het zendbereik van een zender als op deze foto was met een beetje een goeie antenne tussen de 30 en 50 kilometer hemelsbreed! Dat betekende dat gerekend vanuit Hollandscheveld een gebied met een diameter van zo'n honderd kilometer werd bestreken!

Zenders als op deze foto's zijn ondertussen "antiek" geworden. Tegenwoordig zitten de piraten vooral op de FM-band en storen daar nogal eens reguliere radio-uitzendingen. Dat komt vooral omdat de zenders veel zwaarder zijn geworden. Er zijn in de regio clandestiene zenders opgepakt die tot in Noorwegen toe waren te horen!!!

Reacties

Vraag / Opmerking ?